Nergens in Nederland zijn de sporen van oorlog en bevrijding zo talrijk, divers en zichtbaar als in Gelderland. Jaarlijks komen vele tienduizenden geïnteresseerden in groeiende aantallen naar de provincie om dit verhaal te beleven op de plaats waar het gebeurde. Ook voor de eigen inwoners zijn er locaties waar de oorlog steeds weer opnieuw is te herdenken, te beleven en te ontdekken. Musea, monumenten, begraafplaatsen en het sporenrijke landschap vormen daarmee een belangrijke stimulans voor dit herinneringstoerisme van de Tweede Wereldoorlog.

Herinneringstoerisme van de Tweede Wereldoorlog biedt voor Gelderland belangrijke economische, educatieve, morele en cultuurhistorische mogelijkheden. De militaire en civiele gebeurtenissen in deze provincie gedurende de periode september 1944 tot mei 1945 zijn uniek voor het geallieerde front in West-Europa. Met indrukwekkende en belangrijke herinnerings-plaatsen aan de bezettingsperiode kan hier een verhaal gepresenteerd worden dat een boodschap biedt voor toekomstige generaties. Om deze potentiële kracht volledig tot zijn recht te laten komen zijn investeringen noodzakelijk in een innovatieve en duurzame structuur, waarbij versterking van aanbod, samenhang, samenwerking en inhoudelijke kwaliteitsgarantie voorop staan.

Uit de nota Nota Versterking Herinnering Gelderland 1940-1944/1945 5 jan. 2016

Ondanks deze mooie woorden wordt een belangrijk detail over het hoofd gezien. Er zijn gebouwen die een dusdanige rol hebben gespeeld in de tweede wereldoorlog dat deze behouden dienen te blijven. Een goed voorbeeld is Hotel De Wereld in Wageningen wat in 1973 nog op de nominatie stond om gesloopt te worden. Gelukkig heeft men tijdig beseft dat dit pand historische waarde heeft omdat de capitulatie van het Duitse opperbevel aan de geallieerden hier is getekend. Inmiddels wordt in Wageningen, jaarlijks op 5 mei het defilé afgenomen en is het een publiekstrekker van formaat geworden.

Hoe anders is het met de gemeente Renkum gesteld. De slag om Arnhem –Market Garden- is in feite in Oosterbeek uitgevochten omdat er van de 12000 Britse soldaten uiteindelijk maar 750 bij de brug in Arnhem zijn aangekomen. De overige 11000 soldaten hebben zich letterlijk en figuurlijk doodgevochten in de straten en gebouwen in Oosterbeek.

Deze gebouwen waren, na de oorlog meestal zo beschadigd dat deze werden afgebroken of werden hersteld. Dat herstellen werd met kwalitatief matige materialen gedaan en er werd niet gekeken naar originaliteit. Veel van deze gebouwen halen daarom de score van punten niet om een Rijks- of Gemeentelijk monument te worden. In 2004 heeft de gemeente Renkum dat erkend en een lijst gemaakt waar gebouwen –die een rol hebben gespeeld- tijdens Market Garden op geplaatst zijn. Men noemde dit de lijst met Martiale Monumenten.

Deze lijst is ondertekend door het college en vrijgegeven voor publicatie. Een mooi artikel in De Gelderlander was het resultaat.

In eerste instantie is de gemeente voortvarend aan het werk gegaan. Drie van de 26 objecten zijn daadwerkelijk als martiaal monument aangewezen. (martiaal, betekenis krijgshaftig) Bij het 4e object is er ‘iets’ vreemds gebeurd. De lijst is in een la verdwenen bij de gemeente en er is daarna nooit meer aandacht aan besteed.

In mei 2016 koopt de investeringsmaatschappij Amvest het pand Hotel Dreijeroord. Bij een overleg verteld de gemeente dat het geen monumentale status heeft en Amvest besluit het

pand te slopen zonder zich iets aan te trekken van de geschiedenis die door de gemeente wel degelijk aan Amvest is voorgelegd. Helaas heeft de gemeente moeten erkennen dat de lijst met martiale monumenten en de toezegging aan de burgers van Renkum,‘vergeten’ is.

De Stichting Behoud WO2 Erfgoed Gelderland is ontstaan uit de Facebook werkgroep die het binnen 3 maanden voor elkaar kreeg ruim 17000 handtekeningen tegen de sloop te verzamelen. Brieven en steunbetuigingen van bijna alle musea in Nederland en zelfs de Britse Ambassadeur Sir Geoffrey Adams stuurde een brief aan de Burgemeester van Renkum. Krantenartikelen verschenen in de Irish times, Sunday mail, Daily Record (Schotland) NRC, Elsevier, De Gelderlander en kwamen wij zelfs op het NOS Journaal.

De stichting behoud WO2 Erfgoed Gelderland zal zich vanaf heden inzetten om de objecten zoals afgesproken in 2004, de status te geven die zij verdienen.

Het behoud van objecten die het verhaal vertellen is echter geworteld in een meer diepgaande en immateriële behoefte: het stilstaan bij de waarden en normen waarop de samenleving is gefundeerd. De spiegel van de Tweede Wereldoorlog biedt reflectie op begrippen als democratie, mensenrechten, vrijheid en vrede. Het herdenken heeft ook betekenis voor het heden en de toekomst. Het overdragen van deze morele begrippen heeft een grote maatschappelijke betekenis. Educatie voor jong en oud is nauw verbonden aan het herinneringstoerisme, zonder dat dit belerend of betuttelend moet zijn. Het leerzame verleden en historische interesse zijn een voedingsbodem voor dit toerisme.

De tastbaarheid van het verleden is ook voor toekomstige generaties van belang en het is een taak om dit erfgoed over te dragen door het vast te leggen, zorgvuldig te beheren en toegankelijk te maken. Dit erfgoed is de kern waarop de oorlogsherinnering is gebaseerd. Kennis en een goede interpretatie zijn essentieel voor de kwaliteit. Zonder een verantwoorde inhoud verliest het erfgoed aan betekenis en waarde.